Ticari kredi bankalar tarafından nakit kredi ile teminat mektupları, kontrgarantiler, kefaletler, aval, ciro gibi gayrinakdi olarak adlandırılan krediler ve bu niteliği haiz taahhütler, satın alınan tahvil ve benzeri sermaye piyasası araçları tümüne denir.

Tanımlarınaa Göre Ticari Krediler

Birkaç şekilde sınıflandırılır. bunlardan bir tanesi, kredinin geri ödenme sıklığına baz alınarak sınıflandırılır. Söz konusu durumda krediler:

  • Spot krediler ve
  • Rotatif krediler olarak ikiye ayrılır.
Spot Krediler

Spot krediler, kredi kullanılırken tespit olunan faiz oranının vade sonuna kadar değiştirilmediği, faiz ile vergi ve sair kesintilerin, üzerinde mutabık kalınan dönemlerde, kredinin anapara kısmının da vadesi sonunda bir kerede ödendiği kredi türüdür.

Kredi uygulamasında anaparanın erken ödenmesi mümkündür, ancak bankanın belirleyeceği esaslar çerçevesinde gerçekleşir.

Rotatif Krediler

Rotatif krediler ise belli bir limit tutarını aşmamak kaydı ile, krediyi kullananın sürekli kredi kullanımı veya kredi geri ödemesi yaptığı ve bununla birlikte zaman içerisinde limit sürekli değiştiği bir kredi türüdür. Bu uygulama esasında kredi kartı ile benzer bir özelliğe sahiptir.

Vade bazında yapılan sınıflandırılan krediler zaman göre kısa vadeli, orta vadeli ve uzun vadeli olarak sınıflandırılır.

Vadeli 12 aya kadar olan krediler kısa vadeli kredilerdir.

Vadesi 12 ile 24 ay arasında olan kredilere orta vadeli kredilerdir.

Vadesi 24 aydan fazla kredilere uzun vadeli kredilerdir.

Teminat Bazlarına Göre Krediler

Bir diğer sınıflandırma ise teminat bazlıdır. Buna göre krediler

  • Açık krediler (teminatsız krediler)
  • Teminatlı krediler
    • Kefalet karşılığı krediler
    • Maddi teminatlı krediler
Açık Krediler

 Açık krediler karşılığında hiçbir teminat alınmaksızın yalnızca kredibilitesi yüksek, mali yapısı ile ilgili herhangi bir risk endişesi duyulmayan işletmelere borçlu cari hesap şeklinde verilen kredilerdir. Açık kredilerde işletme yetkili imzası dışında herhangi bir teminat yoktur, yalnızca kredi genel sözleşmesi imzalanmaktadır.

Teminatlı Krediler

Bankacılık literatüründe çift imzalı krediler olarak bilinen teminatlı krediler, kefalet karşılığı krediler müşteri ile kredi değerliliğine güvenilen kefil ya da kefiller olmak üzere en az iki imza karşılığında kullandırılır. Açık kredilere göre daha sağlam teminata dayandırılır.

Maddi Teminatlarına Göre Krediler

Bunlar kendi içerisinde birkaç alt gruba ayrılabilir. Aşağıda belirtilmektedir:

Nakit Karşılıklı Ticari Krediler

Uygulamada bankaların karşılığında en rahat kredi kullandırdığı teminat türüdür. Banka firmanın bankada bulunan mevduatının üzerine bloke koyarak krediler kullandırabilir.

Çek ve Senet Karşılığı Ticari Krediler

Firmaların, vadeli mal/hizmet satışlarından elde ettikleri çek ya da senetleri nakde dönüştürebilmek amacıyla talep ettikleri bu kredi için teminat olarak verirler. Çek ve/veya senetlere belirli bir marj uygulanarak, teminatın belli bir oranını geçmeyecek şekilde nakit ödeme yapılmaktadır.

Emtia Karşılığı Ticari Kredi

Özellikleri elverişli ve kısa dönemlerde önemli fiyat dalgalanması göstermeyen emtianın karşılığında kredinin kullandırılmasıdır.

Söz konusu emtianın belli şartları sağlıyor olması kredinin güvencesi açısından önemlidir. O sebeple aşağıdaki unsurlara dikkat edilmelidir:

  • Kolayca bozulmamalı,
  • Değer kaybetmemeli,
  • Depolamaya elverişli olmalı,
  • Sürümü kolay aranan bir emtia olmalı,
  • Spekülatif bir amaçla stoklanmamalı,
  • Ambalaj kusuru olmamalı,
  • Haczedilmiş olmamalı.
  • Rehin verenin mülkiyetinde olmalı,

Taşınmaz Rehni Karşılığı Krediler

En fazla karşımıza çıkan teminat türüdür. Firmaların mali verilerinin sağlıklı olarak alınamadığı durumlarda en güvenilir teminat gayrimenkulun rehin edilerek alınan krediler.

Makine Parkı Karşılığı Krediler

Bir Fabrikanın makine parkı içinde yer alan makinelerin ya da makinen rehin alınarak kullandırılan kredi türüdür. Rehin tutulan makineların kredi vadesi içerisinde teknolojisinin eskimeyecek ve satılabilir durumda olması bu makinen rehin alınması için önemlidir.

Kredinin Niteliği Üzerine Bir Sınıflandırma

Teminat bazında sınıflandırma yapıldıktan sonra da kredinin niteliği üzerine bir sınıflandırma yapılması gerekir. Buna göre bir bankanın sağladığı kredi temelde:

  • Nakit kredi
  • Gayrinakit kredi
  • olarak ikiye ayrılır.

Nakdi Krediler

Nakdi krediler faiz veya faiz ve komisyon karşılığında belirli bir vadeye bağlı ödünç nakit verilmesi şeklinde kullandırılan kredilerdir.

Gayrinakdi krediler

Bu kredilerde herhangi bankadan bir ödünç para verilmesi, yani nakit çıkışı söz konusu değildir. Bir garanti verilmesi (borcun ödenmemesi halinde ödeme taahhüdü) durumu vardır.  Gayrinakdi kredilere faiz yürütülemez, bankalarca sadece komisyon alınır. Gayrinakdi kredilerin tazmin olması (nakde dönüştürülmesi) halinde firmalardan, ödeme zamanına kadar temerrüt faizi alınır.

Gayrinakdi krediler ise temelde üçe ayrılır:

Teminat mektubu
Yurt içinde ya da yurt dışında yerleşik olan işletmelerin lehine bir malın teslimi, bir işin yapılabilmesi veya bir borcun vadesinde ödenmesi v.b. konularda, söz konusu işin yerine getirilememesi halinde, belirli bir tutarın kayıtsız şartsız ödeneceğinin bankanın karşı tarafa taahhüt etmesidir.

Akreditif
Bir firmanın yurt dışından satın almak istediği bir ürün için ihracatçıya ithalatçının çalıştığı bankanın garanti vermesidir.

Aval kabul kredileri
Bazen ihracatçı vesaik ile birlikte bir de poliçe gönderebilir. Bu poliçe banka tarafından imzalandığında, bankanın ithalatçı lehine aval verdiği anlamına taşır.